Ένα κόκκινο μπράβο και ένα χρυσό αστέρι: Μαθαίνοντας να βλέπουμε πίσω από τις πράξεις
Με αφορμή την
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών, οι μαθητές και οι μαθήτριες της Στ΄ τάξης είχαν
την ευκαιρία να γιορτάσουν τη μέρα αυτή με έναν διαφορετικό τρόπο: μέσα από την
ανάγνωση, τη συζήτηση, τον προβληματισμό και τη δημιουργική έκφραση.
Αφετηρία των θεματικών δράσεων αποτέλεσε το βιβλίο «Η δασκάλα με μισεί», από τις Εκδόσεις
Μεταίχμιο, μια ιστορία που έδωσε σε παιδιά και εκπαιδευτικούς την ευκαιρία να κοιτάξουν τη σχολική ζωή
από πολλές διαφορετικές πλευρές και να αναρωτηθούν για τη σχέση εκπαιδευτικού
και μαθητή, την επιβράβευση, την προσπάθεια, την ενσυναίσθηση αλλά και την ελευθερία
της έκφρασης.
Η εκπ/κοί της ΣΤ Τζένη Πιπέρκου και Σοφία Μουσουράκη εξηγούν:
Στ1: Όταν αφήνουμε ένα βάρος πίσω μας
Μετά τη
μεγαλόφωνη ανάγνωση, οι μαθητές και οι μαθήτριες του Στ1 συζήτησαν για τις
στιγμές εκείνες που μπορεί να μας βαραίνουν μέσα στη σχολική κοινότητα. Κάτι
που είπαμε και μετανιώσαμε, ένα ψέμα, μια άσχημη στιγμή, μια πράξη που θα
θέλαμε να είχαμε χειριστεί διαφορετικά.
Κάθε παιδί
έγραψε ανώνυμα τη δική του «βαριά» στιγμή και την έριξε σε ένα κουτί.
Τα χαρτάκια ανακατεύτηκαν και διαβάστηκαν χωρίς να γνωρίζουμε σε
ποιον ανήκε το καθένα.
Η δραστηριότητα
δημιούργησε έναν ασφαλή χώρο, όπου οι μαθητές συνειδητοποίησαν πως όλοι μπορεί
κάποια στιγμή να κάνουμε ένα λάθος, να πληγωθούμε ή να μετανιώσουμε για κάτι.
Το βάρος, όταν μοιράζεται χωρίς φόβο και χωρίς επίκριση, γίνεται λίγο
ελαφρύτερο.
Όπως ακριβώς
συνέβη και με την ηρωίδα του βιβλίου, έτσι κι εμείς προσπαθήσαμε να αφήσουμε
πίσω μας ό,τι μας βαραίνει και να κοιτάξουμε μπροστά.
Και επειδή κάθε
παιδί έχει μέσα στη σχολική κοινότητα πράξεις για τις οποίες αξίζει ένα μεγάλο «μπράβο!»,
οι μαθητές και οι μαθήτριες έγραψαν στο δικό τους αστέρι μια πράξη ή ένα
περιστατικό για το οποίο αισθάνονται περήφανοι. Ένα δικό τους κόκκινο μπράβο
και ένα χρυσό αστέρι, όπως εκείνο της ηρωίδας.
Στ2: Χρειάζεται πάντα ένα μπράβο για να συνεχίσουμε;
Στο Στ2, μετά
τη μεγαλόφωνη ανάγνωση, τα παιδιά κλήθηκαν να γράψουν ένα σχόλιο που θα
ενθάρρυνε την ηρωίδα να συνεχίσει την προσπάθειά της.
Υπήρχε, όμως,
ένας σημαντικός περιορισμός: δεν μπορούσαν να της δώσουν ούτε το κόκκινο
μπράβο ούτε το χρυσό αστέρι.
Έτσι,
αναζητήσαμε άλλους τρόπους για να ενθαρρύνουμε έναν άνθρωπο. Αναρωτηθήκαμε αν η
επιβράβευση είναι ο μόνος τρόπος να αναγνωρίσουμε την προσπάθεια κάποιου και αν
μπορούμε να στηρίξουμε έναν άνθρωπο χωρίς να τον συγκρίνουμε με τους άλλους ή
χωρίς να του απονείμουμε έναν «τίτλο».
Ακολούθησε ένα debate
με θέμα:
«Οι βαθμοί και
τα μπράβο μας βοηθούν να γίνουμε καλύτεροι ή μας γεμίζουν με άγχος και ζήλια;»
Οι μαθητές και
οι μαθήτριες υπερασπίστηκαν τις απόψεις τους, άκουσαν διαφορετικές θέσεις και
προσπάθησαν να τεκμηριώσουν τα επιχειρήματά τους. Γιατί, τελικά, ένα μπράβο
μπορεί να μας δώσει δύναμη, αλλά μπορεί κάποιες φορές να γίνει και μέτρο
σύγκρισης. Και ένας βαθμός μπορεί να μας δείξει την πρόοδό μας, αλλά δεν μπορεί
να χωρέσει όλα όσα είμαστε και όλα όσα προσπαθούμε να καταφέρουμε.
Μπαίνοντας στα παπούτσια της κυρίας Λίζας
Στη συνέχεια, η
συζήτηση πέρασε από την πλευρά της ηρωίδας στην πλευρά της δασκάλας.
Άραγε η κυρία
Λίζα πραγματικά μισεί την ηρωίδα;
Προσπαθήσαμε να
μπούμε στα «παπούτσια» της δασκάλας και να δούμε τα γεγονότα από τη δική της
οπτική. Οι μαθητές και οι μαθήτριες κλήθηκαν να αναρωτηθούν:
Γιατί πιστεύεις
ότι η δασκάλα επέλεξε να επιβραβεύσει τον Αντώνη και έπειτα τη Μαρία και όχι
την ηρωίδα;
Μέσα από αυτή
τη διαδικασία ανακαλύψαμε τη δύναμη της ενσυναίσθησης: την ικανότητα να
προσπαθούμε να καταλάβουμε τι μπορεί να σκέφτεται, να αισθάνεται ή να βιώνει ο
άλλος, ακόμη κι όταν δεν συμφωνούμε μαζί του.
Μιλάμε για τα προβλήματα ή πραγματικά νοιαζόμαστε;
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα που ανέκυψε αφορούσε τα θέματα για τα οποία γράφει η ηρωίδα. Γράφει για μεγάλα και σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Αλλά μήπως κάποιες φορές τα προσεγγίζει επιφανειακά;
Έτσι
οδηγηθήκαμε σε ένα πιο βαθύ ερώτημα:
Ποια είναι η
διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που απλώς μιλάει για τα κοινωνικά προβλήματα και σε
κάποιον που πραγματικά νοιάζεται γι’ αυτά;
Τα παιδιά
έφεραν παραδείγματα από την καθημερινότητά τους και διαπίστωσαν πως το να
γνωρίζουμε και να σχολιάζουμε ένα πρόβλημα δεν είναι πάντα αρκετό. Το
πραγματικό ενδιαφέρον φαίνεται στις πράξεις, στη στάση μας απέναντι στους
άλλους και στην προσπάθεια να συμβάλουμε, έστω και με έναν μικρό τρόπο, στη
βελτίωση της κοινότητάς μας.
Και κάπου εδώ
συναντήσαμε την έννοια του ενεργού πολίτη.
Γιατί ο ενεργός
πολίτης δεν είναι απλώς εκείνος που γνωρίζει τα προβλήματα της κοινωνίας. Είναι
εκείνος που ενδιαφέρεται, ακούει, συμμετέχει, αναλαμβάνει ευθύνη και προσπαθεί
να κάνει τη διαφορά.
Όταν φοβόμαστε να πούμε αυτό που πραγματικά πιστεύουμε
Ιδιαίτερο
ενδιαφέρον είχε η συζήτηση γύρω από την αυτολογοκρισία της ηρωίδας.
Η ηρωίδα κρύβει
τις πραγματικές της σκέψεις, επειδή φοβάται πως η γνώμη της δεν θα αρέσει στη
δασκάλα. Επιλέγει, λοιπόν, να γράψει αυτό που πιστεύει ότι θέλει να ακούσει η
δασκάλα.
Αυτό μας
οδήγησε έξω από τα όρια της ιστορίας και μέσα στην ίδια τη δημοκρατική
κοινωνία.
Γιατί είναι
επικίνδυνο για μια δημοκρατική κοινωνία όταν οι πολίτες φοβούνται να πουν την
αλήθεια τους και λένε μόνο όσα θέλουν να ακούσουν οι ισχυροί;
Μιλήσαμε για τη
σημασία της ελεύθερης έκφρασης, της διαφορετικής άποψης και του σεβασμού στη
γνώμη του άλλου. Γιατί μια δημοκρατική κοινωνία χρειάζεται πολίτες που σκέφτονται,
ρωτούν, διαφωνούν, επιχειρηματολογούν και εκφράζονται ελεύθερα.
Και ίσως αυτό
να είναι ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα που μπορεί να προσφέρει το σχολείο:
όχι να μαθαίνουμε στα παιδιά τι να σκέφτονται, αλλά να τα βοηθάμε να μάθουν πώς
να σκέφτονται.
Και τελικά… τι σημαίνει «ιδανικός δάσκαλος»;
Η ημέρα έκλεισε
με ένα ερώτημα που μας αφορούσε όλους:
Ποια είναι τα
χαρακτηριστικά ενός ιδανικού δασκάλου;
Οι μαθητές και
οι μαθήτριες κατέγραψαν τις δικές τους ιδέες. Ανάμεσα στις σκέψεις τους βρήκαν
χώρο η δικαιοσύνη, η κατανόηση, η υπομονή, η ενθάρρυνση, η καλοσύνη, η
δυνατότητα να ακούει, να σέβεται, να δίνει ευκαιρίες και να κάνει κάθε παιδί να
αισθάνεται πως η φωνή του έχει αξία.
Και ίσως,
τελικά, το σημαντικότερο «χρυσό αστέρι» να μην είναι αυτό που δίνουμε σε έναν
μαθητή.
Ίσως να είναι
αυτό που δημιουργούμε μέσα του όταν του δείχνουμε ότι τον βλέπουμε, τον
ακούμε, πιστεύουμε στις δυνατότητές του και του δίνουμε χώρο να γίνει καλύτερος
χωρίς να φοβάται να είναι ο εαυτός του.
Η Παγκόσμια
Ημέρα Εκπαιδευτικών έγινε, έτσι, μια αφορμή όχι μόνο για να μιλήσουμε για τους
εκπαιδευτικούς, αλλά και για το σχολείο που θέλουμε: ένα σχολείο όπου το
λάθος δεν είναι ντροπή, η προσπάθεια αναγνωρίζεται, η διαφορετική άποψη
ακούγεται, η ενσυναίσθηση καλλιεργείται και κάθε παιδί μπορεί να νιώθει ότι
ανήκει.
Γιατί, τελικά,
ένα μεγάλο μπράβο δεν χρειάζεται πάντα κόκκινο στυλό.
Και ένα χρυσό αστέρι δεν χρειάζεται πάντα να το
βλέπουν οι άλλοι.
