«Finland’s Reading Revolution»: Όταν η βιβλιοθήκη γίνεται η καρδιά της κοινότητας

Στο πλαίσιο του σχεδίου ERASMUS+ 2025-1-EL01-KA121-SCH-000313926 με θέμα τις Σχολικές Βιβλιοθήκες, πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική κινητικότητα στο Ελσίνκι της Φινλανδίας με συμμετοχή στο επιμορφωτικό σεμινάριο «Finland’s Reading Revolution: Libraries as Community Hubs» – «Η αναγνωστική επανάσταση της Φινλανδίας: Οι βιβλιοθήκες ως κέντρα της κοινότητας».

Στην κινητικότητα συμμετείχαν η Διευθύντρια, η υπεύθυνη σχολικής Βιβλιοθήκης και η υπεύθυνη καταγραφής σχολικής βίας, καθώς βασικός του στόχος ήταν η παρουσίαση σύγχρονων τρόπων με τους οποίους το σχολείο, η βιβλιοθήκη και η τοπική κοινότητα μπορούν να συνεργαστούν, ώστε τα παιδιά να ανακαλύψουν ξανά τη χαρά της ανάγνωσης.

Αφετηρία της επιμόρφωσης αποτέλεσε η διαπίστωση ότι η μείωση του ενδιαφέροντος των νέων για το βιβλίο και η αποδυνάμωση των αναγνωστικών συνηθειών, αποτελούν πλέον κοινή πρόκληση για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και για τη Φινλανδία, η οποία είναι διεθνώς γνωστή για την αναγνωστική της κουλτούρα. 

Η ανάγνωση, όμως, δεν αντιμετωπίστηκε μόνο ως μία σχολική δεξιότητα. Παρουσιάστηκε ως θεμελιώδες δικαίωμα, ως δρόμος προς την κριτική σκέψη, την ενσυναίσθηση, τη δημιουργικότητα, την κοινωνική συμμετοχή και τη διά βίου μάθηση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημιουργία μιας αναγνωστικής κοινότητας, στην οποία τα παιδιά, οι εκπαιδευτικοί, οι οικογένειες και οι φορείς της τοπικής κοινωνίας μοιράζονται βιβλία, ιστορίες και αναγνωστικές εμπειρίες.

Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου παρουσιάστηκαν βιωματικές και δημιουργικές μέθοδοι που μετατρέπουν την ανάγνωση από ατομική σε συλλογική εμπειρία, οπως η φινλανδική προσέγγιση της λογοτεχνικής τέχνης – Sanataide, η αξιοποίηση των βιβλίων χωρίς λόγια – Silent Books, η χρήση των audiobook στη διδασκαλία, οι δημιουργικές και καλλιτεχνικές δράσεις μετά την ανάγνωση, η καλλιέργεια του πολυγραμματισμού, η σύνδεση του βιβλίου με την εικόνα, την κίνηση, τον ήχο και την προσωπική έκφραση.

Μέσα από εργαστήρια, συζητήσεις και συνεργατικές δραστηριότητες αναδείχθηκε ότι το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για ζωγραφική, δραματοποίηση, ψηφιακή αφήγηση, ηχογράφηση, δημιουργία αφίσας, podcast ή άλλου μαθητικού έργου. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά δεν παραμένουν απλοί αναγνώστες αλλά γίνονται δημιουργοί και ενεργά μέλη μιας κοινότητας μάθησης.

Κεντρικό μέρος του σεμιναρίου αποτέλεσε η γνωριμία με το φινλανδικό μοντέλο Lukeva Koulu – Σχολείο που Διαβάζει. Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην υλοποίηση μεμονωμένων δράσεων φιλαναγνωσίας, αλλά προτείνει τη διαμόρφωση μιας σταθερής και οργανωμένης αναγνωστικής πολιτικής, η οποία διατρέχει ολόκληρη τη σχολική ζωή.

Στο πλαίσιο αυτό, κάθε σχολείο καλείται να εξετάσει τις αναγνωστικές συνήθειες και τις ανάγκες των μαθητών του, να θέσει συγκεκριμένους στόχους και να σχεδιάσει ένα δικό του πρόγραμμα προώθησης της ανάγνωσης. Το σχέδιο συνδέει τη διδασκαλία μέσα στην τάξη, τις δράσεις της σχολικής βιβλιοθήκης, τη συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών ηλικιακών ομάδων και τη συμμετοχή των οικογενειών και της κοινότητας.

Επισκέψεις σε σύγχρονες βιβλιοθήκες του Ελσίνκι

Η επιμόρφωση περιλάμβανε επίσης, επισκέψεις σε σύγχρονες βιβλιοθήκες του Ελσίνκι, μεταξύ των οποίων η Κεντρική Βιβλιοθήκη Oodi, η Lippulaiva Espoo, η Rikhardinkatu. Οι βιβλιοθήκες αυτές δεν λειτουργούν μόνο ως χώροι φύλαξης και δανεισμού βιβλίων. Αποτελούν ανοιχτά, προσβάσιμα και φιλόξενα κέντρα πολιτισμού (learning spaces) δημιουργίας, εκπαίδευσης και κοινωνικής συνάντησης.

Στους χώρους τους συνυπάρχουν τα βιβλία με εργαστήρια κατασκευών, ψηφιακές εφαρμογές, αίθουσες ηχογράφησης, χώροι συνεργασίας, γλωσσικές δραστηριότητες και προγράμματα για ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, γλωσσών και πολιτισμικών καταβολών. Η λειτουργία τους αποδεικνύει στην πράξη ότι η βιβλιοθήκη μπορεί να ενισχύσει τη συμπερίληψη, τις ίσες ευκαιρίες, την ενεργό συμμετοχή και τη διά βίου μάθηση.

https://helmet.finna.fi/OrganisationInfo/Home#86685

https://www.myhelsinki.fi/places/rikhardinkatu-library/

Oodi library Helsinki 
OODI

Η δύναμη της εικόνας στην εκπαίδευση: Σεμινάριο Erasmus+ για την Οπτική επικοινωνία για την εκπ/κό Εικαστικών

Ολοκληρώθηκε το σεμινάριο "Visual Arts as a Tool for Communication and Learning" στο φορέα Europass Teacher Academy - Βερολίνο για την εκπαιδευτικό Εικαστικών του σχολείου μας, στο πλαίσιο του σχεδίου ERASMUS+ 2025-1-EL01-KA121-SCH-000313926 με θέμα τις Σχολικές Βιβλιοθήκες. 

Τα μαθησιακά αποτελέσματα αφορούσαν την ανάλυση και αποδόμηση ειδήσεων, εξερεύνηση πολιτισμών μέσα από οπτικά μέσα, «ψευδείς ειδήσεις» (fake news) και την προπαγάνδα,  φωτογραφία και άλλες μορφές οπτικών τεχνών ως εργαλείο επικοινωνίας και μάθησης,  αξιοποίηση οπτικού υλικού και εργαλείων για τη διάδοση ενός μηνύματος. Η συνάφεια με το γνωστικό αντικείμενο των Εικαστικών είναι άμεση και ουσιαστική, δεδομένου ότι η οπτική επικοινωνία αποτελεί βασικό πυρήνα της διδασκαλίας τους στο Δημοτικό. Η συμμετέχουσα σχολιάζει:

"Οι γνώσεις και οι δεξιότητες που απέκτησα από το σεμινάριο μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα στη σχολική πράξη και ιδιαίτερα στις δράσεις της σχολικής βιβλιοθήκης. Στόχος μου είναι να δημιουργήσουμε μαζί με τους μαθητές ψηφιακές αφηγήσεις, εικονογραφημένες παρουσιάσεις βιβλίων, αφίσες, infographics, βίντεο και θεματικές εκθέσεις. Οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να παρουσιάζουν βιβλία, ιστορίες και αναγνωστικές εμπειρίες με πιο δημιουργικό τρόπο, συνδυάζοντας το κείμενο με την εικόνα, τη φωτογραφία, τον ήχο και το βίντεο. Έτσι θα αναπτύσσουν όχι μόνο τη δημιουργικότητά τους, αλλά και τον οπτικό, ψηφιακό και πληροφοριακό τους γραμματισμό. Πιστεύω, επίσης, ότι η χρήση οπτικών και πολυτροπικών μέσων μπορεί να κάνει τη βιβλιοθήκη πιο ελκυστική και πιο προσιτή σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από την ηλικία, τα ενδιαφέροντα, το γλωσσικό επίπεδο ή τις μαθησιακές τους ανάγκες. Θα προσπαθήσουμε να σχεδιάσουμε δραστηριότητες που θα συνδέουν τη λογοτεχνία με την τέχνη, τη δημιουργική αφήγηση και τις ψηφιακές τεχνολογίες. Με αυτόν τον τρόπο, η βιβλιοθήκη μπορεί να γίνει ένας ακόμη πιο ζωντανός χώρος μάθησης, έκφρασης και δημιουργίας για όλους τους μαθητές".

Το συγκεκριμένο σεμινάριο για την οπτική επικοινωνία επιλέχθηκε ως συμπληρωματική θεματική του σεμιναρίου «Finland’s Reading Revolution: Libraries as Community Hubs», το οποίο εστιάζει στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, στον πολυγραμματισμό και στην ανάδειξη της βιβλιοθήκης ως ανοιχτού χώρου μάθησης, πολιτισμού, συμπερίληψης και ενεργού συμμετοχής.

Οι δύο επιμορφώσεις λειτουργούν συμπληρωματικά, καθώς η πρώτη απαντά κυρίως στο ερώτημα «πώς δημιουργούμε μια σχολική κοινότητα που διαβάζει», ενώ η δεύτερη προσφέρει εργαλεία για το «πώς οι μαθητές εκφράζουν, μετασχηματίζουν και επικοινωνούν όσα διάβασαν» μέσα από την εικόνα και τα σύγχρονα ψηφιακά μέσα. Έτσι, η ανάγνωση δεν αντιμετωπίζεται ως μια μεμονωμένη δραστηριότητα που ολοκληρώνεται με το τέλος ενός βιβλίου. Αποτελεί αφετηρία για δημιουργική αφήγηση, εικαστική έκφραση, φωτογραφία, κόμικς, ψηφιακές ιστορίες, αφίσες, infographics, βίντεο, podcasts και πολυτροπικές παρουσιάσεις. Οι μαθητές περνούν από τον ρόλο του αναγνώστη στον ρόλο του δημιουργού, του αφηγητή και του ενεργού φορέα ενός μηνύματος.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η σύνδεση των δύο θεματικών με τον κριτικό γραμματισμό. Η ανάγνωση και η κατανόηση ενός κειμένου διευρύνονται, ώστε να περιλαμβάνουν την αποκωδικοποίηση εικόνων, ειδήσεων, διαφημίσεων, ψηφιακών αφηγήσεων και μηνυμάτων των μέσων επικοινωνίας. Οι μαθητές μαθαίνουν όχι μόνο να κατανοούν τι βλέπουν και τι διαβάζουν, αλλά και να διερευνούν ποιος δημιούργησε ένα μήνυμα, με ποιον σκοπό και με ποια μέσα επιχειρεί να επηρεάσει το κοινό του.

Η συμπληρωματικότητα των δύο σεμιναρίων ενισχύεται και από τη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων. Η υπεύθυνη/ομάδα της σχολικής βιβλιοθήκης θα συμβάλει στον σχεδιασμό των δράσεων φιλαναγνωσίας, ενώ η εκπαιδευτικός Εικαστικών θα υποστηρίξει την οπτική, καλλιτεχνική και ψηφιακή απόδοση των αναγνωστικών εμπειριών των μαθητών. Σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς των τάξεων, θα μπορούν να οργανωθούν κοινά εργαστήρια στα οποία το βιβλίο θα συνδέεται με την τέχνη, τη φωτογραφία, την εικονογράφηση, τον κινηματογράφο και τη δημιουργική χρήση των ψηφιακών μέσων.

.............................................................

“Η παρούσα δημοσίευση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο υλοποίησης του προγράμματος Erasmus+. Οποιαδήποτε πληροφορία ή απόψεις εκτίθενται σε αυτή την δημοσίευση είναι αποκλειστική ευθύνη του συγγραφέα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Εθνική Μονάδα Συντονισμού Erasmus+ ΙΚΥ ουδεμία ευθύνη φέρουν για την οποιαδήποτε χρήση και αναδημοσίευση των πληροφοριών του.

Job Shadowing στη Ferrara: Ανακαλύπτοντας νέους δρόμους για τη φιλαναγνωσία

Ολοκληρώθηκε η παρατήρηση εργασίας (lob shadowing) δύο εκπαιδευτικών του σχολείου μας στο Δημοτικό σχολείο της πόλης Ferrara στην στην Εμίλια-Ρομάνια της Ιταλίας, στο πλαίσιο του σχεδίου ERASMUS+ 2025-1-EL01-KA121-SCH-000313926 με θέμα τις Σχολικές Βιβλιοθήκες. 

Οι συμμετέχουσες εκπαιδευτικοί, Ελένη Τσαγκαράκη και Στέλλα Κοσμαδάκη, επέστρεψαν με ιδιαίτερα θετικές εντυπώσεις και πολύτιμες εμπειρίες. Για τη Στέλλα Κοσμαδάκη, η συμμετοχή αποτέλεσε την πρώτη της εμπειρία σε πρόγραμμα Erasmus+, γεγονός που προσέδωσε ακόμη μεγαλύτερη αξία στην κινητικότητα, καθώς είχε την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τη λειτουργία ενός ευρωπαϊκού σχολείου, να ανταλλάξει ιδέες με εκπαιδευτικούς άλλης χώρας και να βιώσει τη δυναμική της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια της κινητικότητας, οι συμμετέχουσες εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν μαθήματα τεχνολογίας, μουσικής, αγγλικών, εκπαιδευτικής ρομποτικής και καλλιτεχνικής έκφρασης, καθώς και να γνωρίσουν από κοντά τη λειτουργία της δημόσιας παιδικής βιβλιοθήκης Casa Niccolini και της σχολικής βιβλιοθήκης του σχολείου Boiardo. Μέσα από τις παρατηρήσεις αυτές αναδείχθηκε ο τρόπος με τον οποίο η ανάγνωση, η αφήγηση, η τεχνολογία και οι τέχνες μπορούν να συνδυαστούν σε ένα ενιαίο μαθησιακό περιβάλλον, που ενισχύει τη δημιουργικότητα και τη συμμετοχή των μαθητών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων και του podcasting ως μέσων ανάπτυξης του γραμματισμού. Η παρακολούθηση της μαθητικής ομάδας «Radio Boiardo» ανέδειξε πώς οι μαθητές μπορούν να μετατρέπουν βιβλία, ιστορίες και προσωπικές εμπειρίες σε ψηφιακό περιεχόμενο, καλλιεργώντας παράλληλα δεξιότητες προφορικού λόγου, συνεργασίας, κριτικής σκέψης και υπεύθυνης ψηφιακής επικοινωνίας.

Παράλληλα, η επίσκεψη στη δημόσια βιβλιοθήκη Casa Niccolini και η γνωριμία με τις δράσεις της σχολικής βιβλιοθήκης ανέδειξαν τον ρόλο των βιβλιοθηκών ως ζωντανών χώρων μάθησης, δημιουργίας και κοινωνικής συμμετοχής. Οι εκπαιδευτικοί παρατήρησαν πρακτικές προώθησης της φιλαναγνωσίας, δράσεις συμμετοχής της κοινότητας, καθώς και τρόπους οργάνωσης και αξιοποίησης των χώρων ώστε να υποστηρίζουν διαφορετικά μαθησιακά προφίλ και ανάγκες.